Blog

Διαβάστε άρθρα σχετικά με ψυχολογία, συμβουλευτική, ψυχοθεραπεία!

stressed-kids

Το παιδικό άγχος και ο ρόλος της παιγνιοθεραπείας

Το άγχος είναι ένα δυσάρεστο συναίσθημα, το οποίο είναι διάχυτο, μπορεί δηλαδή να επηρεάζει όλες τις εκφάνσεις της ζωής ενός ανθρώπου. Το άγχος μοιάζει πολύ με τον φόβο  και δημιουργείται χωρίς πολλές φορές να υπάρχει κάποιος σαφής κίνδυνος και πραγματικός λόγος ανησυχία για ένα ρεαλιστικό συμβάν, αλλά δημιουργείτε μέσω των δικών μας, πολλές φορές, υπερβολικών σκέψεων ανησυχίας. Το άγχος μπορεί να προκληθεί όταν ένας άνθρωπος αντιμετωπίζει καθημερινά παραπάνω πιέσεις από αυτές που πιστεύει ότι μπορεί να ελέγξει αποτελεσματικά. Το πώς βιώνει ο κάθε άνθρωπος το άγχος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως για παράδειγμα την ιδιοσυγκρασία του, τον τρόπο σκέψεις του, τις πεποιθήσεις του, κτλ. Όταν το άγχος λειτουργεί εποικοδομητικά, μπορεί να δράσει σαν κινητήρια δύναμη για αυτόν. Όταν όμως ο άνθρωπος φτάσει στο σημείο να μην μπορεί να το ελέγξει, βρίσκεται σε μια διαρκή εγρήγορση και ανησυχία, χωρίς να μπορεί να ηρεμήσει ούτε λεπτό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, από κινητήρια δύναμη και ερέθισμα για καλύτερη απόδοση του ατόμου, να λειτουργεί αρνητικά στη ζωή, στη δουλειά, στις σχέσεις και στην υγεία του.

Το συναίσθημα άγχος υπάρχει με σκοπό να λειτουργήσει ως προειδοποίηση για τον άνθρωπο σε καταστάσεις πραγματικής απειλής. Για παράδειγμα ένα αυτοκίνητο έρχεται κατά πάνω μας, τότε το σώμα εκκρίνει αδρεναλίνη και βρισκόμαστε σε υπερένταση και υπεραγρύπνηση (alert), το αίμα στέλνεται στα άκρα ώστε να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε τον κίνδυνο. Ενεργοποιείται έτσι ο μηχανισμός της Φυγής ή της Πάλης, δηλαδή τη στιγμή εκείνη αποφασίζουμε για το αν θα μείνουμε να παλέψουμε τον κίνδυνο ή θα διαλέξουμε την φυγή οπότε και θα αποφύγουμε το ερέθισμα (ή κίνδυνο).

Άγχος στα παιδιά

Το άγχος πλέον, δεν θεωρείται «προνόμιο» μόνο των ενηλίκων, καθώς έχει εισβάλλει στην παιδική ηλικία και δημιουργεί προβλήματα στην καθημερινότητα και τη συναισθηματική ηρεμία πολλών παιδιών και εφήβων. Οι παράγοντες και τα αίτια που σχετίζονται με την εκδήλωση του άγχους στην παιδική ηλικία είναι πολυδιάστατα, καθιστώντας το βίωμα του άγχους από φυσιολογικό συναίσθημα σε μη λειτουργικό στοιχείο που παρεμποδίζει την ομαλή προσαρμογή του παιδιού και ενδέχεται να αποτελεί ένδειξη κάποιας αγχώδους διαταραχής, όπως δηλαδή και στους ενήλικες.

Ένα παιδί μπορεί να παρουσιάσει συμπτώματα άγχους από τους πρώτους κιόλας μήνες της ζωής του. Ακόμη και τα πολύ μικρά παιδιά αισθάνονται συχνά άγχος και ανησυχούν για πολλούς λόγους, άλλα σε μικρότερο κι άλλα σε μεγαλύτερο βαθμό και ένταση. Το παιδί βιώνει το άγχος σαν ένα δυσάρεστο συναίσθημα ενός αόριστου κινδύνου και το εκφράζει γενικά και απροσδιόριστα. Κατέχεται από ανησυχίες για το μέλλον, οι οποίες κυρίως αφορούν τις καθημερινές του συνήθειες και δραστηριότητες. Έτσι μπορεί να ανησυχεί για σχετικά ανύπαρκτους κινδύνους, ή ακόμα για πιθανούς τραυματισμούς, αρρώστιες ή και το θάνατο. Μπορεί να εκδηλωθεί επίσης σε «άγχος αποχωρισμού», εκλεκτική αλαλία και σε φοβίες που εκδηλώνονται σε παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας.

Από που προέρχεται το άγχος των παιδιών

 Το άγχος των παιδιών μπορεί να προέρχετε τόσο από το εξωτερικό περιβάλλον όπως είναι η οικογένεια, οι φίλοι, όσο κι από τον ίδιο τον εαυτό. Μάλιστα, οι πιέσεις που δέχεται το παιδί από τον εαυτό του μπορεί να είναι και οι πιο σημαντικές. Τους πρώτους μήνες της ζωής του σαν μωρό, μπορεί να νιώσει άγχος όταν δεν καλύπτονται οι βιολογικές του ανάγκες, όπως τροφή, ύπνος, τρυφερότητα, καθώς και όταν αποχωρίζεται από την μητέρα του. Καθώς μεγαλώνει, οι παράγοντες που μπορεί να του προκαλέσουν άγχος αρχίζουν να ποικίλλουν περισσότερο.

Κάποιοι από αυτούς είναι:

Οικογενειακοί παράγοντες

  • Η σχέση του παιδιού με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας.
  • Πίεση που μπορεί να υφίσταται προκειμένου να ικανοποιήσει γονεϊκά ή κοινωνικά πρότυπα.
  • Αυστηρός ή πολύ χαλαρός τρόπος διαπαιδαγώγησης.
  • Ο ερχομός νέου μωρού στην οικογένεια.
  • Οι εντάσεις ή οι διαφωνίες μεταξύ των γονιών.
  • Η έντονη οικονομική ανασφάλεια.
  • Το διαζύγιο και η απομάκρυνση του ενός γονέα.
  • Η σοβαρή ασθένεια ή ο θάνατος κάποιου μέλους της οικογένειας.
  • Ο δεύτερος γάμος ενός από τους δύο χωρισμένους γονείς.
  • Ψυχολογικά προβλήματα ενός γονιού.
  • Η αλλαγή σπιτιού.

Ατομικοί παράγοντες

  • Μια πιθανή ασθένεια ή τραυματισμός και η παραμονή του στο νοσοκομείο.
  • Οποιαδήποτε μορφή κακοποίησης ή σκληρής τιμωρίας.
  • Σωματικές ή ψυχικές ιδιαιτερότητες του παιδιού.
  • Οι αλλαγές στο ατομικό του πρόγραμμα.
  • Η σχέση του με τους άλλους.
  • Οι επισκέψεις στους γιατρούς.
  • Η αρχή της εφηβείας ή οι αλλαγές στο σώμα.

Σχολικοί παράγοντες

  • Η αρχή ή το τέλος του σχολείου.
  • Η απόδοση στα μαθήματα.
  • Η αποδοχή του από το κοινωνικό σύνολο της τάξης.
  • Η σχέση του με τον δάσκαλο.
  • Η επανάληψη τάξης στο σχολείο.
  • Η αλλαγή σχολείου.

Το άγχος εκδηλώνεται με συμπτώματα σωματικά, ψυχολογικά, καθώς και με συμπτώματα συμπεριφοράς αλλά και με προβλήματα στις σχέσεις του με τους άλλους. Κάποια από τα συμπτώματα αυτά είναι:

Σωματικά συμπτώματα:

  • Υπερβολικό κλάμα χωρίς πάντα να υπάρχει σοβαρή αιτία.
  • Προβλήματα ύπνου, όπως υπνοβασία, εφιάλτες, αϋπνία ή μεγάλης διάρκειας ύπνος.
  • Προβλήματα στην διατροφή.
  • Παράπονα για πόνους στην κοιλιά ή γαστρεντερικές διαταραχές.
  • Υπερκινητικότητα ή συνεχής κούραση.
  • Νευρικά τικ, όπως παίξιμο των ματιών ή μυών του προσώπου.
  • Νυχτερινή ενούρηση.
  • Τραύλισμα.
  • Πονοκέφαλοι.
  • Δυσκολία στην συγκέντρωση και διάσπαση προσοχής.

Συμπτώματα συμπεριφοράς:

  • Παλινδρόμηση σε νεότερη ηλικία.
  • Προσκόλληση στην μητέρα ή σε άλλο πρόσωπο.
  • Άσχημη απόδοση στο σχολείο.
  • Σκληρότητα σε ανθρώπους ή ζώα.
  • Κλέψιμο.
  • Καταστροφή αντικειμένων.
  • Ψέματα ή εξαπάτηση.
  • Εκρήξεις θυμού ή ξαφνικής οργής.
  • Υπερβολική ονειροπόληση.
  • Τελειομανία.
  • Άρνηση να δώσει σε άλλον τα παιχνίδια του και άσχημη αντίδραση όταν τα αγγίζει κάποιος άλλος.

Προβλήματα στις σχέσεις του με τους άλλους:

  • Απόσυρση ή αποφυγή της προσπάθειας για δημιουργία σχέσεων.
  • Συναισθήματα ανικανότητας.
  • Υποτίμηση των δυνατοτήτων του και του εαυτού του.
  • Δηλώσεις παραίτησης και απογοήτευσης, όπως «θα ήθελα να πεθάνω» ή «τι καλά να μην είχα γεννηθεί».
  • Υπερβολικοί φόβοι.
  • Μη συμμετοχή σε ομαδικές δραστηριότητες.

 

Πότε χρειάζεται η βοήθεια ειδικού

Είναι πολύ πιθανό, τα περισσότερα παιδιά να εμφανίσουν κάποια στιγμή της ζωής τους μερικά από τα παραπάνω συμπτώματα. Αυτό που πρέπει να προσέξετε, είναι αν τα συμπτώματα αυτά παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς και αν εμφανίζονται πολλά από αυτά ταυτόχρονα. Αν δεν μπορείτε να καθησυχάσετε τις ανησυχίες του και παρατηρείτε πως η καθημερινή του ζωή παρουσιάζει πολύ σημαντικές δυσκολίες, όπως για παράδειγμα στην συναναστροφή του με τους άλλους, στον ύπνο, στο φαγητό, στη διάθεσή του ή στην απόδοσή του στο σχολείο, τότε θα πρέπει να ζητήσετε τη βοήθεια ενός ειδικού.

 

Ο ρόλος του ψυχολόγου και της Παιγνιοθεραπείας.

Στην Παιγνιοθεραπεία τα παιδιά χρησιμοποιούν το παιχνίδι με βάση το δικό τους ρυθμό και τις δικές τους ανάγκες για να εκφράσουν συμβολικά τις ανησυχίες, τις επιθυμίες και τους φόβους τους. Αυτή η διαδικασία επιτρέπει στο παιδί να εξωτερικεύσει τα συναισθήματα του, να τα αποδεχθεί και να τα κατανοήσει.

Οι γονείς εξηγούν στον ειδικό ποιο ακριβώς είναι το πρόβλημα που αντιμετωπίζει το παιδί τους και στη συνέχεια εκείνος λαμβάνει υπόψη το αναπτυξιακό στάδιο που διανύει και τα προβλήματα που συνήθως προκύπτουν στην ηλικία του. Στη συγκεκριμένη διαδικασία, το παιδί είναι ο οδηγός και ο θεραπευτής ο συνοδοιπόρος, ο οποίος αποφεύγει να το καθοδηγεί κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Απλά το διευκολύνει σε αυτό το “ταξίδι αναζήτησης” και του παρέχει την απαιτούμενη θεραπευτική ασφάλεια.

Στόχοι της Παιγνιοθεραπείας είναι να βοηθήσει το παιδί:

  • να ανακαλύψει το προσωπικό του δυναμικό
  • να διευρύνει τους τρόπους δημιουργικής έκφρασης
  • να ξεπεράσει συναισθηματικά τραύματα ή πιεστικές αλλαγές στη ζωή του
  • να ξεπεράσει προβλήματα συμπεριφοράς ή συναισθηματικές δυσκολίες που παρεμβάλλονται στη φυσιολογική του ανάπτυξη ή δημιουργούν προβλήματα στην καθημερινότητα του
  • να εκφραστεί, να αναγνωρίσει συναισθήματα, να τα επεξεργαστεί και να βρει λύσεις.

Η Παιγνιοθεραπεία απευθύνεται κυρίως σε παιδιά ηλικίας 3 έως 11 χρονών, ωστόσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως ψυχοθεραπευτική μέθοδος για εφήβους. Απευθύνεται σε παιδιά με προβλήματα συμπεριφοράς, συναισθηματικές δυσκολίες, αναπτυξιακές διαταραχές, μαθησιακές και κοινωνικές δυσκολίες, τραυματικές εμπειρίες κ.α. Μπορεί να βοηθήσει παιδιά που βρίσκονται σε μια μεταβατική περίοδο στη ζωή τους μετά από ένα διαζύγιο, μια απώλεια, αλλαγή τόπου διαμονής ή σχολικού περιβάλλοντος, ή μετά τον ερχομό ενός νέου μέλους στην οικογένεια. Επίσης, αφορά παιδιά που μπορεί να εμπλέκονται σε φαινόμενα σχολικού εκφοβισμού, είτε βρίσκονται στη θέση του θύματος, είτε του θύτη.

 

Write a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *